Làm thế nào một hang động có thể lớn đến mức chứa được rừng cây và những đám mây bên trong? Câu trả lời nằm ở địa chất đặc biệt của khối núi đá vôi Kẻ Bàng.

Đá vôi cổ của Kẻ Bàng

Sơn Đoòng được hình thành trong đá vôi có tuổi từ kỷ Carbon – Permi, tức khoảng 300 triệu năm trước. Khối núi đá vôi Phong Nha – Kẻ Bàng là một trong những vùng karst cổ và lớn nhất châu Á, với lịch sử phát triển địa chất phức tạp – lý do chính để UNESCO công nhận nơi đây là Di sản Thiên nhiên Thế giới.

Dòng sông tạc hang

Hang Sơn Đoòng là hang hòa tan (solutional cave), hình thành khoảng 2–5 triệu năm trước. Một dòng sông chảy ngang qua vùng đá vôi bị vùi lấp dọc theo một đường đứt gãy. Nước hòa tan và xói mòn đá, khoét dần thành một đường hầm khổng lồ trong lòng núi. Dòng sông ngầm ấy đến nay vẫn còn chảy trong hang.

Ở những nơi đá yếu, trần hang sụp xuống, tạo thành những vòm khổng lồ và hai hố sụt (doline) lớn mở ra bầu trời.

Hố sụt và khu rừng trong hang

Hai hố sụt đưa ánh sáng, mưa và hạt giống vào lòng hang. Theo thời gian, rừng cây mọc lên trên đống đá sụp, có cây cao tới hàng chục mét. Những khu rừng này là nơi sinh sống của nhiều loài động vật, thực vật, có loài có thể chỉ tồn tại ở đây.

Sự chênh lệch nhiệt độ giữa không khí trong hang và bên ngoài còn tạo ra sương mù, mây lơ lửng ở những đoạn hang lớn – một hiện tượng hiếm thấy.

Măng đá, ngọc động và ruộng bậc thang đá

  • Măng đá khổng lồ: Sơn Đoòng có những măng đá thuộc hàng cao nhất thế giới, tới khoảng 70–80 m.
  • Ngọc động (cave pearl): những viên đá tròn hình thành khi giọt nước nhỏ xuống hố nước nông, lớp canxi bao quanh hạt nhân và được nước xoay tròn qua hàng nghìn năm. Ở Sơn Đoòng, ngọc động lớn cỡ quả bóng chày – kích thước bất thường.
  • Đập đá vôi, ruộng bậc thang (rimstone dam): các bờ đá vôi cong nối tiếp nhau, giữ nước như những thửa ruộng bậc thang thu nhỏ.
  • Những quần thể san hô hóa thạch và dấu tích động vật cổ trên vách hang – minh chứng cho thời kỳ vùng này còn là biển.

Một hệ thống hang ngầm khổng lồ

Sơn Đoòng không đứng riêng lẻ. Hang là một phần của hệ thống ngầm nối với hơn 150 hang động khác gần biên giới Việt – Lào. Năm 2019, các nhà thám hiểm xác định sông ngầm của Sơn Đoòng thông với hang Thung, làm dung tích tiềm năng của hệ thống tăng thêm hơn 1,6 triệu m³. Nhiều hang trong khu vực có lẽ vẫn chưa được khám phá.

Vì sao Sơn Đoòng "lớn nhất thế giới"?

Với dung tích đoạn hang chính khoảng 38,4–38,5 triệu m³, chiều cao hơn 200 m và rộng 150 m, Sơn Đoòng có mặt cắt ngang lớn nhất trong các hang đã biết – được cho là gấp đôi đoạn hang lớn thứ hai ở hang Deer (Malaysia). Dù có những hang dài hơn nhiều, không hang nào khác được biết có thể tích lớn như vậy.

Một kỳ quan cần gìn giữ

Hệ sinh thái trong hang rất mong manh: chỉ cần thay đổi nhỏ về ánh sáng, nhiệt độ hay lượng người ra vào cũng có thể ảnh hưởng tới măng đá, ngọc động và các loài sinh vật. Vì vậy, việc giới hạn số lượng khách và tuân thủ nguyên tắc "không để lại dấu vết" là điều kiện để Sơn Đoòng còn mãi cho các thế hệ sau.