Hang lớn nhất thế giới chỉ được thế giới biết đến từ năm 2009 – một câu chuyện cho thấy thiên nhiên Việt Nam còn nhiều bí ẩn đến thế nào.

Người tìm ra cửa hang

Dãy núi đá vôi vùng biên giới Việt – Lào có nhiều hang động đã được biết đến từ lâu như động Phong Nha. Nhưng Sơn Đoòng nằm sâu trong rừng già, địa hình hiểm trở, cách xa đường lớn và gần như không thể nhìn thấy từ ảnh vệ tinh.

Khoảng năm 1990–1991, ông Hồ Khanh, một người dân địa phương đi rừng tìm trầm hương, tình cờ phát hiện một cửa hang khi trú mưa. Từ cửa hang vọng ra tiếng nước chảy ầm ầm và luồng gió mạnh khiến ông không dám vào sâu. Không nghĩ đó là điều gì quan trọng, khi về nhà ông đã quên mất vị trí chính xác.

Gần hai mươi năm tìm lại

Nhiều năm sau, khi các nhà thám hiểm của Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh (British Cave Research Association – BCRA) đến khảo sát vùng Phong Nha, ông Khanh kể lại câu chuyện về cái hang có gió và tiếng nước. Họ đề nghị ông tìm lại. Sau nhiều chuyến đi rừng, đến khoảng năm 2008, ông mới tìm lại được cửa hang.

Năm 2009: thế giới biết đến Sơn Đoòng

Tháng 4/2009, dưới sự dẫn đường của ông Hồ Khanh, đoàn thám hiểm do Howard Limbert dẫn đầu đã tiến vào hang, chụp ảnh, đo đạc và thu thập dữ liệu khoa học. Ngày 14/4/2009, đoàn công bố phát hiện và khẳng định quy mô của hang có thể là lớn nhất thế giới, với dung tích ước tính khoảng 38,5 triệu m³.

Ban đầu, ông Khanh đặt tên hang theo tên mình – hang Hồ Khanh. Vài ngày sau, đoàn thám hiểm xin phép đổi thành "Sơn Đoòng", theo tên bản Đoòng của người Vân Kiều gần cửa hang, và ông đồng ý.

"Vạn Lý Trường Thành Việt Nam"

Trong chuyến đi năm 2009, đoàn bị chặn lại bởi một bức tường đá vôi phủ lớp đá chảy cao khoảng 60 m, mà họ đặt tên là "Vạn Lý Trường Thành Việt Nam" (Great Wall of Vietnam). Tháng 3/2010, đoàn quay lại, vượt qua được bức tường và đến được cuối hang, ước tính tổng chiều dài hệ thống hang vượt 9 km. Phía sau bức tường, họ còn tìm thấy những viên ngọc động to cỡ quả bóng chày.

Cũng năm 2010, nhiếp ảnh gia Carsten Peter của tạp chí National Geographic thực hiện loạt ảnh về Sơn Đoòng, đưa vẻ đẹp kỳ vĩ của hang đến với độc giả khắp thế giới.

Những khám phá tiếp theo

Năm 2014, tờ New York Times xếp Sơn Đoòng vào danh sách những nơi nên đến trong năm. Các nghiên cứu sau đó tiếp tục mở rộng hiểu biết về hệ thống hang: đến giữa năm 2019, các nhà thám hiểm xác định dòng sông ngầm của Sơn Đoòng thông với hang Thung gần đó, làm tăng thêm đáng kể dung tích của cả hệ thống.

Bảo tồn và du lịch có trách nhiệm

Sau khi được công bố, Sơn Đoòng nhanh chóng trở thành điểm đến mơ ước của giới thám hiểm. Để bảo vệ hệ sinh thái mong manh, việc tham quan được tổ chức theo hình thức thám hiểm giới hạn, số lượng khách mỗi năm được kiểm soát, đi cùng chuyên gia và đội hỗ trợ. Những đề xuất xây cáp treo vào hang từng gây tranh luận lớn trong dư luận, cho thấy sự quan tâm của xã hội đối với việc gìn giữ kỳ quan này.

Câu chuyện Sơn Đoòng cũng là câu chuyện về con người: một người dân đi rừng, những nhà thám hiểm kiên trì và cộng đồng địa phương nay trở thành người khuân vác, hướng dẫn cho các đoàn thám hiểm.