Tháp mang tên Gustave Eiffel, nhưng câu chuyện của nó bắt đầu từ hai kỹ sư ít được nhắc tên hơn trong công ty của ông.

Ý tưởng từ một bản phác thảo (1884)

Tháng 5 năm 1884, khi nước Pháp đang tìm một công trình làm điểm nhấn cho Triển lãm Thế giới 1889, hai kỹ sư cấp cao của công ty Eiffel là Maurice Koechlin và Émile Nouguier phác thảo ý tưởng về "một cột tháp lớn gồm bốn dầm mắt cáo tách rời ở chân và chụm lại ở đỉnh". Gustave Eiffel lúc đầu không mấy hào hứng, nhưng vẫn cho phép nghiên cứu tiếp.

Kiến trúc sư Stephen Sauvestre sau đó được mời tham gia. Ông thêm những vòm trang trí lớn ở chân tháp, một gian kính ở tầng một cùng nhiều chi tiết mềm mại hơn. Bản thiết kế mới thuyết phục được Eiffel: ông mua lại bằng sáng chế của ba người và đứng ra thúc đẩy dự án. Ngày 30/3/1885, Eiffel trình bày kế hoạch trước Hội Kỹ sư Dân dụng, nhấn mạnh tháp sẽ là biểu tượng cho "thế kỷ của Công nghiệp và Khoa học".

Cuộc thi và hợp đồng (1886–1887)

Năm 1886, ngân sách cho triển lãm được thông qua. Điều kiện cuộc thi chọn công trình trung tâm yêu cầu một tháp kim loại bốn mặt cao 300 m trên bãi Champ de Mars – điều mà gần như chỉ phương án của Eiffel đáp ứng được. Thời đó, một công trình cao 300 m bị nhiều người coi là chuyện không tưởng.

Ngày 8/1/1887, hợp đồng được ký. Eiffel nhận 1,5 triệu franc hỗ trợ – chưa tới một phần tư chi phí ước tính 6,5 triệu franc – đổi lại ông được hưởng toàn bộ doanh thu khai thác tháp trong thời gian triển lãm và 20 năm sau đó.

Làn sóng phản đối

Ngay khi công trường khởi động, một "Ủy ban 300 người" (mỗi người tượng trưng cho một mét chiều cao của tháp) do kiến trúc sư Charles Garnier đứng đầu đã lên tiếng phản đối. Bức thư ngỏ đăng trên báo Le Temps ngày 14/2/1887 mô tả tháp như "một ống khói khổng lồ màu đen" sẽ lấn át Nhà thờ Đức Bà, bảo tàng Louvre và Khải Hoàn Môn. Bộ trưởng Thương mại Édouard Lockroy đáp lại một cách châm biếm và dự án vẫn tiếp tục.

Hai năm thi công kỷ lục (1887–1889)

Móng tháp được khởi công ngày 28/1/1887. Hai chân phía đông và nam đặt trên nền đất chắc nên khá đơn giản; hai chân phía tây và bắc gần sông Seine phải dùng giếng chìm khí nén, đào sâu tới khoảng 22 m.

Phía sau công trường là khối lượng chuẩn bị khổng lồ: văn phòng thiết kế lập 1.700 bản vẽ tổng thể và 3.629 bản vẽ chi tiết cho 18.038 bộ phận khác nhau, vị trí lỗ đinh tán được tính chính xác tới 1 mm. Các bộ phận được gia công tại xưởng ở Levallois-Perret ngoại ô Paris, chở bằng xe ngựa tới công trường, lắp tạm bằng bu-lông rồi thay dần bằng đinh tán – tổng cộng khoảng 2,5 triệu chiếc.

Cuối tháng 3/1889, phần kết cấu chính hoàn thành. Ngày 31/3/1889, Eiffel dẫn một đoàn quan chức và nhà báo leo bộ lên đỉnh (thang máy chưa chạy), mất hơn một giờ, rồi kéo lá cờ tam tài trong tiếng 25 phát pháo chào.

Thành công vang dội tại Triển lãm 1889

Triển lãm khai mạc ngày 6/5/1889 và tháp mở cửa đón khách chín ngày sau đó. Trước khi thang máy hoạt động từ ngày 26/5, đã có gần 30.000 người leo bộ 1.710 bậc lên đỉnh. Khi triển lãm khép lại, tổng cộng 1.896.987 lượt khách đã lên tháp. Về đêm, tháp được thắp bằng hàng trăm đèn khí, trên đỉnh có đèn pha chiếu ba luồng sáng xanh – trắng – đỏ.

Thoát khỏi số phận tháo dỡ (1909)

Theo giấy phép ban đầu, tháp sẽ bị tháo dỡ vào năm 1909 khi quyền khai thác của Eiffel hết hạn. Điều cứu tháp là khoa học: Eiffel tích cực cho tháp phục vụ các thí nghiệm khí tượng, khí động học và đặc biệt là vô tuyến điện báo. Năm 1909, một trạm vô tuyến ngầm được xây gần chân phía nam; từ năm 1910 tháp tham gia Dịch vụ Giờ Quốc tế. Tháp được giữ lại và trở thành một phần của Paris.

Trong hai cuộc thế chiến

Năm 1914, khi Thế chiến thứ nhất bùng nổ, trạm phát trên tháp đã gây nhiễu liên lạc vô tuyến của quân Đức, góp phần vào chiến thắng của phe Hiệp ước trong trận Marne lần thứ nhất. Trạm này cũng chặn bắt nhiều điện tín quan trọng của đối phương.

Khi Đức chiếm Paris năm 1940, người Pháp đã cắt cáp thang máy, khiến lính Đức phải leo bộ để treo cờ. Tháng 8/1944, khi quân Đồng minh tiến gần Paris, Hitler ra lệnh phá hủy thành phố, trong đó có tháp Eiffel – nhưng mệnh lệnh không được thực hiện. Ngày 25/8/1944, lá cờ tam tài lại tung bay trên đỉnh tháp.

Chiều cao thay đổi theo thời gian

Năm 1957, một ăng-ten truyền hình được lắp lên đỉnh, tăng chiều cao thêm khoảng 18,7 m. Các lần lắp đặt thiết bị sau đó tiếp tục nâng chiều cao, đến nay là khoảng 330 m. Tháp vẫn đang phát sóng phát thanh và truyền hình số cho vùng Paris.

Một di sản được chăm sóc liên tục

Để chống gỉ, tháp được sơn lại định kỳ khoảng 7 năm một lần, mỗi lần dùng khoảng 60 tấn sơn. Năm 1964, tháp được xếp hạng di tích lịch sử của Pháp; năm 1991, nằm trong khu Di sản Thế giới "Paris, bờ sông Seine" của UNESCO. Từ một công trình bị chế giễu, tháp Eiffel đã trở thành niềm tự hào của cả một dân tộc.