Đi giữa những đường hầm torii đỏ rực của Fushimi Inari, du khách dễ bị cuốn vào vẻ đẹp thị giác mà quên mất rằng đây trước hết là một nơi thờ tự đang hoạt động. Hiểu đôi chút về tín ngưỡng Inari sẽ giúp chuyến tham quan sâu sắc hơn nhiều.

Inari – vị thần gần gũi nhất của người Nhật

Trong Thần đạo, kami là các vị thần, linh hồn hiện diện trong tự nhiên, tổ tiên và mọi mặt đời sống. Inari là một trong những kami được thờ phổ biến nhất: từ đền lớn như Fushimi đến những miếu nhỏ trên sân thượng tòa nhà văn phòng, góc phố hay trong khuôn viên nhà máy.

Ban đầu Inari là thần lúa gạo và nông nghiệp. Ở một đất nước mà lúa gạo từng là thước đo của cải – thuế, lương bổng thời phong kiến đều tính bằng gạo – vị thần mang lại mùa màng bội thu cũng chính là vị thần của sự sung túc. Vì thế, khi xã hội chuyển sang buôn bán, Inari tự nhiên trở thành thần phù hộ kinh doanh, được các thương nhân, nghệ nhân và doanh nghiệp tôn thờ.

Cổng torii: ranh giới giữa hai thế giới

Torii là cổng truyền thống của đền Thần đạo, đánh dấu ranh giới giữa thế giới trần tục bên ngoài và không gian linh thiêng của thần bên trong. Bước qua torii là bước vào lãnh địa của kami. Ở Fushimi Inari, việc đi qua hàng nghìn cổng liên tiếp mang ý nghĩa như một hành trình thanh lọc, đưa người hành hương từng bước tiến gần đến thần.

Phần lớn torii ở đây do người và doanh nghiệp dâng tặng: để cầu xin một điều ước, hoặc để tạ ơn khi điều ước đã thành. Tên người dâng và ngày dâng được khắc ở mặt sau mỗi cổng, nên khi đi xuống núi bạn sẽ thấy "mặt chữ" của các cổng thay vì màu đỏ trơn như khi đi lên. Cổng càng lớn thì lễ dâng càng tốn kém – từ những cổng nhỏ đặt trước miếu cho tới cổng lớn trên tuyến đường chính.

Vì sao torii có màu đỏ son?

Màu đỏ cam đặc trưng của torii ở các đền Inari thường được giải thích theo hai cách. Về tín ngưỡng, màu đỏ tượng trưng cho sức sống, sự phồn thịnh và có tác dụng xua đuổi tà ma. Về thực tế, lớp sơn chu sa (thần sa) truyền thống còn giúp bảo vệ gỗ khỏi mục và côn trùng. Dù vậy, gỗ vẫn bị thời tiết bào mòn, nên các cổng torii được thay mới định kỳ.

Cáo kitsune – sứ giả của thần

Cáo không phải là thần Inari mà là sứ giả của thần. Trong văn hóa dân gian Nhật Bản, cáo là loài vật thông minh, có phép thuật, gắn liền với cánh đồng lúa – nơi cáo săn chuột bảo vệ mùa màng. Vì thế, tượng cáo đá luôn đứng canh ở các đền Inari, thường từng cặp đối xứng.

Hãy để ý vật cáo ngậm trong miệng hoặc giữ dưới chân:

  • Chìa khóa – chìa khóa kho lúa, tượng trưng cho của cải.
  • Viên ngọc – linh hồn, sức mạnh của thần.
  • Bó lúa – mùa màng bội thu.
  • Cuộn kinh – trí tuệ, giáo lý.

Tại đền, du khách có thể mua ema (thẻ gỗ ước nguyện) hình mặt cáo, tự vẽ mặt cáo theo ý mình và viết điều ước ở mặt sau, rồi treo lên giá trong khuôn viên đền.

Otsuka – hàng vạn bệ đá trên núi

Dọc các con đường lên núi Inari có hàng vạn bệ đá gọi là otsuka (お塚), do các cá nhân, gia đình, hội nhóm tự dựng để thờ thần theo cách riêng. Mỗi bệ khắc một danh xưng riêng của Inari – như thể mỗi người có một "Inari của riêng mình". Đây là nét độc đáo của tín ngưỡng Inari: thần vừa là vị thần chung của cả nước, vừa rất cá nhân và gần gũi.

Hành hương lên núi Inari

Nghi thức đi vòng quanh núi Inari, ghé thăm các miếu nhỏ và bệ đá, gọi là o-yamameguri ("đi vòng quanh núi"). Hành trình thường bắt đầu từ điện chính dưới chân núi, qua Senbon Torii đến nội cung Okumiya, rồi tiếp tục lên các trạm nghỉ, các miếu và lên đỉnh núi cao 233 m. Toàn bộ vòng đi dài khoảng 4 km, mất chừng 2 giờ.

Một điểm dừng nổi tiếng trên đường là ngã tư Yotsutsuji, nơi có thể nhìn bao quát thành phố Kyoto. Nhiều du khách chỉ đi đến đây rồi quay xuống – đoạn đường phía trên vắng người hơn, yên tĩnh hơn và thấm đẫm không khí linh thiêng.

Phép lịch sự khi đến đền

  • Cúi chào nhẹ trước khi bước qua cổng torii đầu tiên, và tránh đi chính giữa lối đi – phần giữa được xem là lối dành cho thần.
  • Rửa tay, súc miệng tại bồn nước chōzuya trước khi vào điện thờ: múc nước rửa tay trái, tay phải, hứng nước vào lòng bàn tay để súc miệng (không chạm môi vào gáo).
  • Cầu nguyện: bỏ tiền công đức, cúi chào hai lần, vỗ tay hai lần, chắp tay cầu nguyện rồi cúi chào thêm một lần.
  • Giữ yên lặng ở các khu vực thờ tự, không ngồi hay trèo lên bệ đá, tượng cáo; hỏi ý kiến trước khi chụp ảnh người đang cầu nguyện.
  • Mang rác theo khi lên núi vì trên đường có rất ít thùng rác.

Bánh may mắn và đậu phụ chiên

Nhiều món ăn gắn với Inari: inari-zushi – cơm trộn giấm gói trong túi đậu phụ chiên ngọt – được cho là món khoái khẩu của cáo thần nên mang tên Inari. Trên phố trước cổng đền còn có tsujiura senbei, bánh quy giấu lời bói may mắn bên trong. Thưởng thức những món này sau khi xuống núi là cách trọn vẹn để kết thúc chuyến thăm đền thần lúa gạo.