Chỉ cách hồ Hoàn Kiếm vài bước chân, khu phố cổ Hà Nội mở ra một mê cung những con phố nhỏ, mái ngói rêu phong, biển hiệu chen nhau và dòng người, xe cộ tấp nập từ sáng sớm đến khuya. Đây là nơi lưu giữ rõ nét nhất dấu vết của Thăng Long – Đông Đô – Hà Nội xưa.

Phố cổ nằm ở đâu?

Theo quy định năm 1995 của Bộ Xây dựng, khu phố cổ được giới hạn bởi phố Hàng Đậu ở phía bắc, phố Phùng Hưng ở phía tây, các phố Hàng Bông, Hàng Gai, Cầu Gỗ, Hàng Thùng ở phía nam và đường Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật ở phía đông. Khu vực này rộng khoảng 100 ha, gồm 76 tuyến phố, thuộc phường Hoàn Kiếm.

Thực ra phố cổ còn rải rác ở nhiều nơi khác của Hà Nội, nhưng đây là khu tập trung nhiều phố cổ nhất và giữ được nhiều đặc trưng nhất nên được khoanh vùng bảo tồn.

"36 phố phường" – một cách nói ước lệ

Người ta hay gọi phố cổ là "Hà Nội 36 phố phường". Đây là cách gọi ước lệ, không chính xác về số lượng: con số 36 tượng trưng cho sự nhiều, phong phú của các phố phường kinh kỳ, cả bên trong lẫn bên ngoài khu phố cổ ngày nay.

Những phố "Hàng"

Đặc trưng nổi tiếng nhất của phố cổ là phố nghề. Thợ thủ công từ các làng nghề quanh Thăng Long tụ về, sống và làm nghề theo từng khu vực. Thuyền buôn có thể vào tận giữa phố qua hệ thống sông hồ, khiến buôn bán càng phát triển. Sản phẩm buôn bán trở thành tên phố, với chữ "Hàng" đứng trước:

  • Hàng Bạc – phường đúc bạc nén cho triều đình, gắn với người làng Châu Khê (Hải Dương).
  • Hàng Đào – nơi buôn tơ lụa, vải vóc; "đào" vốn đọc chệch từ "điều" (màu đỏ).
  • Hàng Mã – đồ vàng mã, nay rực rỡ đồ chơi Trung thu, đồ trang trí Tết.
  • Hàng Gà, Hàng Lược, Hàng Chĩnh, Hàng Đồng, Bát Sứ… mỗi phố một câu chuyện.

Nhiều phố ngày nay không còn giữ nghề cũ, nhưng vẫn chuyên một loại hàng: Hàng Quạt bán đồ thờ, Hàng Buồm bán bánh kẹo, Mã Mây chuyên dịch vụ du lịch. Một số phố như Hàng Mã, Hàng Tre, Hàng Thiếc, Lãn Ông (thuốc Bắc) vẫn giữ được mặt hàng truyền thống.

Nhà ống – kiến trúc đặc trưng

Nhà cổ ở đây chủ yếu là nhà ống: mặt tiền hẹp, kéo dài sâu vào trong, mái ngói nghiêng, phía trước là cửa hàng, phía sau là nơi ở. Mặt tiền các nhà thò thụt không đều, tạo nên nhịp điệu riêng cho từng dãy phố. Đáng tiếc là nhiều ngôi nhà cổ đã được xây mới, nên những căn nhà cổ còn lại càng trở nên quý giá.

Ô Quan Chưởng và chợ Đồng Xuân

Xưa kia, quanh khu phố có nhiều cửa ô như ô Phúc Lâm, ô Thanh Hà, ô Trừng Thanh, ô Mỹ Lộc. Ngày nay chỉ còn ô Quan Chưởng (tên cũ là ô Thanh Hà) còn nguyên vẹn – cửa ô cuối cùng của Thăng Long xưa.

Ở phía bắc khu phố là chợ Đồng Xuân, được lập thời Pháp thuộc khi giải tỏa hai chợ nhỏ – đến nay vẫn là chợ đầu mối lớn của Hà Nội. Quanh chợ là các phố bán buôn tấp nập.

Phố cổ hôm nay

Phố cổ vẫn là khu buôn bán nhộn nhịp nhất Hà Nội. Các buổi tối cuối tuần, khu phố đi bộ quanh hồ Gươm và phố cổ mở ra không gian cho nghệ thuật đường phố, ẩm thực và dạo chơi. Một bát phở, một cốc cà phê vỉa hè hay đĩa bún chả trên những con phố này là trải nghiệm mà du khách nào cũng muốn thử. Xem video đi dạo trong thẻ địa điểm để "lạc" vào phố cổ trước khi lên đường.