Mỗi tên phố trong khu phố cổ Hà Nội là một lời giới thiệu: phố này xưa bán gì, làm nghề gì. Đi dạo và "đọc" tên phố là cách thú vị nhất để hiểu văn hóa nơi đây.
Vì sao phố cổ có nhiều phố "Hàng"?
Thăng Long xưa thu hút thợ thủ công từ khắp các làng nghề quanh kinh thành. Họ tụ về theo từng làng, từng nghề, sống và buôn bán cạnh nhau để dễ trao đổi nguyên liệu, giữ bí quyết và giúp đỡ nhau. Dần dần, mỗi khu vực chuyên một mặt hàng, và người ta gọi tên phố theo mặt hàng ấy: Hàng + tên sản phẩm.
Chuyện kể từ những tên phố
- Hàng Bạc: Ông Lưu Xuân Tín được nhà vua cho phép mở lò đúc bạc nén cho triều đình. Ông đưa người trong họ và người làng Châu Khê (Hải Dương) ra đây lập phường đúc bạc. Đến nay phố vẫn có nhiều cửa hàng vàng bạc, trang sức.
- Hàng Đào: nơi buôn tơ lụa, vải vóc. Chữ "điều" (màu đỏ) của vải được đọc chệch thành "đào".
- Hàng Mã: xưa bán đồ vàng mã để thờ cúng; nay đặc biệt rực rỡ vào dịp Trung thu và Tết Nguyên đán với đèn lồng, đồ chơi, đồ trang trí.
- Mã Mây: gộp từ hai phố cũ Hàng Mã và Hàng Mây. Đoạn Hàng Mây nằm bên bờ sông, nơi thuyền chở song, mây, tre, nứa từ miền ngược cập bến.
- Hàng Lược: nối từ Hàng Cót đến Chả Cá, xưa bán lược gỗ, lược sừng, sau là lược nhựa.
- Hàng Gà: nơi bán gia cầm – gà, vịt, ngan, ngỗng, bồ câu.
- Hàng Chai: tên gọi dễ gây hiểu lầm – phố này không bán chai lọ mà là nơi tập trung những người nghèo làm nghề thu lượm đồ phế liệu.
- Hàng Chĩnh: bến đậu của thuyền chở vại, chậu, nồi đất, chum sành từ các làng gốm như Phù Lãng, Hương Canh, Thổ Hà.
- Hàng Đồng: bán đồ đồng như mâm, nồi, lư hương, hạc thờ.
Nhà ống – sống và buôn bán dưới một mái nhà
Nhà ống phố cổ có mặt tiền hẹp, chiều sâu lớn, thường có giếng trời ở giữa để lấy sáng và thông gió. Gian ngoài là cửa hàng, gian trong là nơi thờ cúng và sinh hoạt gia đình. Lối sống "nhất cận thị, nhị cận giang" (gần chợ, gần sông) đã định hình kiểu nhà này: mặt tiền là "vàng" nên chia nhỏ, nhà kéo dài vào trong.
Đình, đền và hội quán
Xen giữa các dãy nhà là đình làng, đền miếu và hội quán – nơi thờ tổ nghề, thần hoàng của những cư dân từ các làng nghề chuyển về. Đây là dấu vết cho thấy phố cổ vốn là sự "nối dài" của các làng quê Bắc Bộ vào lòng kinh thành, giữ cả nếp sinh hoạt cộng đồng của làng.
Chợ Đồng Xuân – Bắc Qua
Chợ Đồng Xuân là chợ lớn nhất khu phố cổ, cùng với các chợ nhỏ như chợ Hàng Da, chợ Hàng Bè. Từ vải vóc, đồ gia dụng đến đặc sản, quà vặt, ở đây có gần như mọi thứ. Ngõ nhỏ cạnh chợ là thiên đường ẩm thực đường phố của người Hà Nội.
Gợi ý khám phá phố cổ
- Đi bộ là cách tốt nhất: phố cổ nhỏ, nhiều ngõ ngách mà xe cộ khó vào.
- Đi theo một "chủ đề": tìm những phố còn giữ nghề (Hàng Mã, Hàng Thiếc, Lãn Ông), hoặc săn những ngôi nhà ống cổ còn sót lại.
- Đến ô Quan Chưởng – cửa ô duy nhất còn nguyên vẹn của Thăng Long xưa.
- Thưởng thức ẩm thực: phở, bún chả, bánh cuốn, cà phê trứng… ở những quán lâu năm trong phố.
- Tối cuối tuần, dạo phố đi bộ để thấy một phố cổ trẻ trung, sôi động hơn.
Mỗi lần dạo phố cổ, bạn sẽ lại phát hiện một điều mới – một biển hiệu cũ, một mái ngói rêu, một nghề xưa còn giữ lửa. Đó chính là sức hút bền bỉ của nơi này.