Từ trên cao nhìn xuống, vịnh Hạ Long như một bức tranh thủy mặc khổng lồ: hàng nghìn khối đá vôi phủ cây xanh nhô lên khỏi mặt nước màu ngọc bích, xếp lớp xa dần vào sương mờ. Đây là một trong những danh thắng nổi tiếng nhất Việt Nam và là điểm đến mà hầu hết du khách quốc tế đều muốn ghé khi tới miền Bắc.

Vị trí và quy mô

Vịnh Hạ Long nằm ở tỉnh Quảng Ninh, phía đông bắc Việt Nam, là một phần của vịnh Bắc Bộ. Vịnh giáp vịnh Bái Tử Long ở phía đông bắc, quần đảo Cát Bà ở phía tây nam, còn phía tây và tây bắc là dải bờ biển dài khoảng 120 km chạy từ Quảng Yên qua Hạ Long, Cẩm Phả tới Vân Đồn.

Toàn vịnh rộng khoảng 1.553 km² với gần 2.000 hòn đảo, phần lớn là đảo đá vôi. Vùng lõi di sản được thế giới công nhận rộng 434 km², có hình gần như tam giác với ba đỉnh là đảo Đầu Gỗ (phía tây), hồ Ba Hầm (phía nam) và đảo Cống Tây (phía đông), bao gồm 775 hòn đảo cùng rất nhiều hang động, bãi tắm.

Cái tên "Rồng đáp xuống"

"Hạ Long" (下龍) có nghĩa là rồng đáp xuống. Truyền thuyết kể rằng khi người Việt mới dựng nước và phải chống giặc ngoại xâm, Ngọc Hoàng sai một đàn rồng xuống giúp. Rồng phun ra châu ngọc, hóa thành muôn vàn hòn đảo dựng thành bức tường chắn thuyền giặc. Thắng trận, đàn rồng ở lại hạ giới: nơi rồng mẹ đáp xuống là Hạ Long, nơi đàn rồng con chầu mẹ là Bái Tử Long. Câu chuyện chi tiết hơn có trong bài Lịch sử và truyền thuyết vịnh Hạ Long.

Hai lần được UNESCO vinh danh

  • Năm 1994, vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới vì giá trị thẩm mỹ ngoại hạng (tiêu chí vii).
  • Năm 2000, vịnh tiếp tục được công nhận lần thứ hai vì giá trị địa chất, địa mạo (tiêu chí viii) – minh chứng cho lịch sử hình thành vỏ Trái Đất hàng trăm triệu năm.
  • Năm 2023, khu di sản được mở rộng thành "Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà", bao gồm cả quần đảo Cát Bà của Hải Phòng – di sản thiên nhiên liên tỉnh đầu tiên của Việt Nam.

Trước đó, từ năm 1962, vịnh đã được xếp hạng là danh lam thắng cảnh cấp quốc gia. Cùng với đảo Cát Bà, Hạ Long cũng là một trong những khu du lịch quốc gia đầu tiên của Việt Nam.

Những hòn đảo mang hình hài kỳ lạ

Đa số đảo trong vịnh là những khối đá vôi cao 50–100 m, vách dựng đứng, đỉnh phủ cây bụi. Gần 1.000 hòn đảo đã được đặt tên, nhiều cái tên gắn với hình dáng: hòn Gà Chọi (hai khối đá như đôi gà đang chọi nhau – một biểu tượng của vịnh), hòn Voi, hòn Khỉ, hòn Mái Nhà, hòn Đỉnh Hương… Một số đảo được đặt tên theo sự tích dân gian như núi Bài Thơ, hang Trinh Nữ, đảo Tuần Châu.

Hang động – "bảo tàng" dưới lòng đá

Đá vôi bị nước bào mòn qua hàng triệu năm đã tạo nên vô số hang động. Những hang nổi tiếng nhất gồm:

  • Hang Sửng Sốt trên đảo Bồ Hòn – người Pháp gọi là "động của những kỳ quan" (Grotte des surprises), với những khoang rộng và nhũ đá đủ hình dáng.
  • Hang Đầu Gỗ – hang lớn bậc nhất vùng Hạ Long, gắn với truyền thuyết về trận Bạch Đằng năm 1288.
  • Động Thiên Cung, hang Luồn (nơi thuyền nan có thể luồn qua vòm đá vào một hồ nước kín) và động Mê Cung.

Một nét đặc biệt khác là các hồ nằm trong lòng đảo đá, hình thành khi nước biển tràn vào những hố sụt karst. Riêng đảo Đầu Bê có tới sáu hồ kín như vậy.

Đảo Ti Tốp và những bãi tắm

Đảo Ti Tốp cách Bãi Cháy khoảng 14 km, có bãi cát trắng hình vầng trăng dưới chân vách dốc. Đảo được đặt tên theo nhà du hành vũ trụ Liên Xô Gherman Titov, người đã đến thăm vịnh cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1962. Từ đỉnh đảo có thể phóng tầm mắt bao quát một vùng vịnh rộng lớn.

Làng chài trên mặt nước

Trên vịnh từng có những làng chài nổi như Cửa Vạn, Ba Hang, Cống Tàu, Vông Viêng, nơi ngư dân sống trong nhà bè, mưu sinh bằng đánh bắt và nuôi trồng hải sản. Vùng biển này có khoảng 200 loài cá và 450 loài thân mềm. Dù cuộc sống của các làng chài đã thay đổi nhiều theo thời gian, hình ảnh những ngôi nhà nổi giữa vòng tay núi đá vẫn là một phần ký ức đẹp của Hạ Long.

Khám phá vịnh như thế nào?

Cách phổ biến nhất là đi tàu tham quan trong ngày hoặc ngủ đêm trên du thuyền, ghé hang động, bãi tắm và chèo kayak qua các vòm đá. Thời tiết vịnh chia hai mùa rõ rệt: mùa hè nóng ẩm, mùa đông khô và lạnh, nhiệt độ trung bình khoảng 15–25 °C. Hãy xem video trong thẻ địa điểm để ngắm vịnh từ trên mặt nước trước khi lên đường.